Başa Dön
 

Savat Gümüş üzerine siyah savat çamuru ile yapılan bir süsleme biçimidir. Savat siyah renklidir. Savat çamuru; kurşun, gümüş, bakır, kükürt karışımından oluşur. Arapça “kara” anlamına gelen “esvad” sözcüğünden gelen savat, gümüş üzerine sürülen siyah renkli savat çamuru ile yapılan bir el sanatı dalıdır. Savat yapılmadan önce bu işin uygulanacağı gümüş tokaların, gümüş kemerlerin, gümüş hançer kabzalarının, tütün tabakalarının, gümüş sigara ağızlıklarının, muskaların ve dua taslarının yüzeylerine savat ustası kalemkârlar tarafından çeşitli şekillerin işlenmesi gerekir. Bundan sonra savat ustaları belirli oranlarda gümüş, bakır, kurşun ve kükürt karışımından elde ettikleri bir alaşımı dövüp tülbentten geçirerek ince siyah bir toz hazırlarlar. Bunu gümüş eşyaların yüzeylerinde yaptıkları desen,motif, yazı ve resimle kuru olarak sıvayarak “ekme savat”, toza boraksla karıştırıp macun haline getirdikten sonra sürmek suretiyle de “sürme savat” yaparlar. 20.Yüzyılın başlarında Van`da 120 dükkânda 400 dolayında savat ustası ve kalfası vardı. Ayrıca Sivas, Erzincan, Trabzon ve Samsunda da bu zanaat çok gelişmişti.

Bu çamur savat yapılacak yere sürülür, buna sürme savat denir. Oyuk yerlere toz haline getirilen savat maddesi ekilir ise buna da ekme savat denir. Ekme veya sürme savat doldurulmuş gümüş ateşe tutulur, savat çamuru oyuğa iyice yayılır ve bütün oyuklar savat ile kaplanır. Ateşten indirilip soğumaya bırakılır ve eğe ile tesviyelenip cilalanarak hazır hale getirilir. Bu ustaların evlerde savat gümüşü ile yaptıkları süslemeleri, atalarından öğrendikleri Türk Motifleri ve Osmanlı padişahlarına ait tuğralar ve mühürler oluşturmaktadır. Yapılan süslemeler arasında baston, kama, kamçı, tütün tabakaları, enfiye kutuları, ağızlıklar, at eğer takımları, Van, Kafkas ve Türkmen Yörük kemerleri ile bilezik, kolye, küpe, yüzük, kravat iğnesi, tabanca kabzası, yaka iğneleri, düğme ve rozetler, çay takımları vb. bulunur. İlçemizde halen bu el sanatını devam ettiren yurttaşlarımızdan bazıları aşağıda yer almaktadır. Kemal GÖZE (Savat gümüşü Ustası); 1953 yılına kadar atadan babadan gördükleri yöntemlerle savat çamuru hazırladıklarını, ama 1953 yılında Alpulu Gümüş ustası Şükrü KOÇAK`IN yeni bir usul geliştirdiğini ve bu usul ile savat yaptıklarını söyledi. Savat, kükürt yedirme işinden sonra toprak bir kaba boşaltılıyor. Toprak kabda soğuyan savat tekrar potada eritilerek çubuk kalıplara dökülüyor. Çubuk kalıplarda soğuyan savat lehim çubukları gibi uzun bir biçimde muhafaza ediliyor.